نمونه گذاری جامدات در اسپکتروفتومتر FTIR

چون از دستگاه اسپکتروفتومتر زيرقرمز (FTIR) براي تجزيه نمونه هاي جامد، مايع و گاز استفاده مي شود، بايد براي انتقال هر يك از آنها روش مناسبي وجود داشته باشد. موضوع مشتركي كه در همۀ روش هاي مورد تجزيه با اسپکتروفتومتر FTIR بايد در نظر داشت، شفاف بودن نمونه نسبت به نور IR است، يعني ظرفي كه نمونه در آن قرار داده شده و موادي كه آناليت با آن مخلوط شده است، تابش زيرقرمز را جذب نمي كند. تعدادي از تركيبات يوني مانند NaCl و KCl اين ويژگي را دارند و لذا رايج ترين مواد براي جنس سلول ها در اين طيف سنجي هستند. با توجه به دامنه طول موج مورد استفاده در اسپکتروسکوپی زيرقرمز، از مواد ديگري نيز به عنوان سلول استفاده مي شود (جدول زیر).

نمونه برداری از جامدات

به طور كلي براي نمونه برداري از مواد جامد و رسم طيف زيرقرمز آنها چهار روش به شرح زير وجود دارد.

  1. محلول كردن: در اين روش نمونه جامد در حلال مناسبي حل مي شود. سپس حلال خالص در سلول مايع مرجع و محلول نمونه در سلول نمونه ريخته شده و طيف زيرقرمز آن رسم مي شود. اين روش براي همۀ نمونه هاي جامد قابل استفاده نيست، زيرا تعداد حلالهاي مناسب براي اين عمل محدود است و يك حلال مناسب براي همۀ محدودۀ طيف زيرقرمز وجود ندارد.
  2. تشكيل فيلم نازك: اگر نمونه جامد بي شکل باشد، مقداري از آن در يك حلال با نقطه جوش كم حل شده و سپس مقداري از محلول روي قرص هاي NaCl يا KBr ريخته مي شود. سپس تبخير حلال باعث تشکيل لايه نازكي از ماده بر روي قرص مي شود. مواد پليمري را مي توان با قرار دادن مقدار كمي از نمونه در بين دو سطح شيشه اي يا فلزي صيقلي و گرم كردن ملايم آنها به شکل فيلم نازك تبديل كرد. سپس اين فيلم نازك از بين سطوح جدا شده و طيف آن رسم مي شود.
  3. روش مل: در اين روش پودر كاملاً ريز شدۀ نمونه با يك روغن معدني (به نام نوجل) مخلوط و يکنواخت مي شود. سپس مقدار كمي از اين خمير شفاف در بين دو پنجره NaCl يا KBr قرار داده شده و طيف نمونه رسم مي شود. اگرچه نوجل در تمام ناحيۀزيرقرمز شفاف است، ولي به دليل داشتن جذب هايي در اعداد موج 2815 ،1462 ،1367و 719 معايبي نيز دارد.
  4. روش تهيه قرص فشرده: در اين روش مقدار بسيار كمي از نمونه كاملاً پودر شده با مقدار حدود 100 برابر از KBr بسيار خالص در يك هاون عقيق پودر و يکنواخت مي شود. سپس مقداري از آن در بين دو قطعه فلزي صيقلي كه اجزايي از يك قالب مخصوص هستند، ريخته شده و تحت فشار زياد(حداقل psi25) به شکل قرص نازكي تبديل مي شود.

اين روش نسبت به روش استفاده از نوجل مزايايي دارد كه عبارتند از: (الف) قرص هاي KBr را مي توان براي مدت زيادي نگه داري كرد. (ب) غلظت آناليت را مي توان در اندازه مشخصي در قرص تنظيم و لذا از اين روش در تجزيه كمي استفاده كرد. (ج) قدرت تفکيك پيك ها در قرص KBr نسبت به روش نوجل خيلي بهتر است. براي انجام مطالعات در فركانس هاي كم مي توان از هاليدهاي قليايي ديگر مانند CsI و CsBr استفاده كرد.

روش تهيه قرص KBr معايبي نيز دارد. (1) به علت جذب رطوبت توسط KBr هميشه پيك مربوط به OH در عدد موج 3450 cm-1 مشاهده مي شود،كه دقت لازم براي بررسي هرگونه پيکي را در اين ناحيه مي طلبد. (2) فشار زياد ممکن است با تغييراتي در ساختار بلوري و ماهيت آناليت همراه باشد و اين موضوع به ويژه در مورد تجزيه كمپلکس هاي معدني از اهميت بيشتري برخوردار است. براي مثال، هنگام تجزيه يك نمونۀ كمپلکس با روش زيرقرمز امکان دارد كه يك يا چند ليگاند موجود در آن در اثر فشاري كه توسط هاون ايجاد مي شود، با يون برميد موجود در KBr جايگزين شود. زيرا برميد ليگاندي قوي است و مي تواند با ليگاند موجود در كمپلکس رقابت كند. (3) اين روش براي تجزيه مواد پليمري مناسب نيست.