دستگاه های مورد استفاده در ناحیۀ فرابنفش – مرئی، برحسب پیچیدگی اجزای ساختمانی آنها به سه گروه (1 ) رنگ سنج ها (کالوریمترها)، (2) نورسنج ها (فتومترها) و (3) طیف نورسنج ها (اسپکتروفتومترها) تفسیم می شوند. هر دستگاهی كه برای جذب در ناحیۀ مرئی استفاده شود، رنگ سنج (Colorimeter) نامیده می شود. معمولاً نورسنج های صافی دار تجارتی، کالوریمتر نامیده می شوند. به طور عمومی، رنگ سنج ها دستگاه های چشمی و فوتوالکتریکی ساده ای هستند كه در ناحیۀ مرئی به كار می روند. نورسنج (Photometer)، دستگاه ارزان قیمتی است، كه در آن برای تفکیك طول موج ها از صافی استفاده می شود. برای اندازه گیری شدت تابش، از فتوسل ها یا فتولوله ها به عنوان آشکارساز استفاده می شود. مکانیسم عمل در این دستگاه، مقایسه نسبت دو تابش است. فتومترها كه شامل کالوریمترها نیز هستند، حوزۀ عمل گسترده تری دارند و علاوه بر ناحیۀ مرئی در نواحی فرابنفش (یو وی) و زیرقرمز (آی آر،IR) نیز كاربرد دارند. اسپکتروفتومترها از دو نوع قبلی پیچیده تر هستند و موارد استفادۀ آنها بیشتر است. این دستگاه ها یك تکفامساز (منوکوماتور) دارند كه به طور مداوم و پیوسته نوار باریکی از طول موج های متغیر را ایجاد می كند. یك اسپکتروفتومتر، نسبت دو باریکه تابش، درناحیه وسیعی از طول موج ها را اندازه می گیرد. در اسپکتروفتومترها، از آشکارسازهای حساس تر مانند فتولوله ها یا لوله های فوتوتکثیركننده (PMT) استفاده می شود. انواع اسپکتروفتومترهای تجاری با قدرت تفکیك و قیمت های مختلف، در دسترس است. انتخاب منبع تابش، مواد استفاده شده در ساخت اجزای نوری، تکفامساز و آشکارساز به ناحیۀ طیفی مورد مطالعه بستگی دارد. به طوری كه این موضوع باعث محدود شدن دامنۀ كاربرد دستگاه طیف نورسنج می شود. دستگاه های تجاری موجود در نواحی (1) مرئی (400 الی 700 نانومتر)، (2) فرابنفش نزدیك، مرئی و زیرقرمز بسیار نزدیک (190 الی 1000 نانومتر)، فوق بنفش خلاء (زیر 190 نانومتر که نیاز به یك دستگاه تحت خلاء دارد) و (4) فرابنفش نیتروژن (160 الی 200 نانومتر که در آن نیاز به دمیدن گاز نیتروژن است)، كار می كنند.
دستگاهوری در اسپکتروفتومترهای فرابنفش – مرئی
21
ژوئن