اسپکتروفتومتر زيرقرمز (IR) و زیرقرمز تبدیل فوریه (FTIR)

يکی از مهم ترين دستگاه های آنالیز برای شناسايی ترکیبات شیمیایی اسپکتروفتومتر زیرقرمز، آی آر (IR) یا اسپکتروفتومتر زیرقرمز تبدیل فوریه، اف تی آی آر (FTIR: Fourier-Transform Infra-Red) است. به طوری که این روش یکی از رایج ترین روش های تجزیه ای در دسترس متخصصین، در پژوهشکده ها و صنایع مختلف است. وقتی جذب ماده ای در محدودۀ زیر قرمز شدید باشد، این روش برای تجزيه کمّی نيز مفيد خواهد بود. يکی از مزايای اسپکترومتر زيرقرمز نسبت به ساير دستگاه های تجزيه ساختاری (مانند، اسپکترومتر اشعه ايکس، طیف سنج رزونانس اسپين الکترون یا ESR، رزونانس مغناطیسی هسته  یا NMR و … ) فراهم کردن داده های مفيد با سرعت و سهل است و به هيچ‌گونه روش‌هاي ارزيابی بعدی نياز ندارد. روش طیف سنجی زیرقرمز، علاوه بر شناسايی ترکيبات آلی و معدنی، بسياری ازمسائل مربوط به شیمی کئورديناسيون را نيز حل می کند. یکی دیگر از مزایای بسیار خوب طیف ­بینی زیرقرمز آن است که هر نمونه واقعی، به هر حالت فیزیکی قابل مطالعه است. مایعات، محلول­ها، خمیرها، پودرها، لایه­های نازک، فیبرها، گازها و سطوح را می­توان با روش آماده­سازی ساده و راحت مورد آزمایش قرار داد. با بهبود و بهینه سازی دستگاه های زیرقرمز، روش­ های حساس جدیدی توسعه یافته است، که تجزیه نمونه ­هایی که قابلیت برهمکنش دارند، امکان ­پذیر شود. طیف ­سنج ­های زیرقرمز از دهه 1940، به صورت تجاری در دسترس محققین قرار دارد. در ابتدا از منشورها به عنوان جزء پاشنده در دستگاه­های زیرقرمز استفاده می­شد، ولی از اواسط دهه 1950، شبکه­های پراش به عنوان جزء پاشنده معرفی شدند. اما، مهم­ترین پیشرفت طیف ­بینی زیرقرمز، ورود طیف ­سنج ­های تبدیل فوریه (اف تی آی آر، FTIR) است، که در آن از یک تداخل­ سنج و از فرایند مکانیکی خوبی برای تبدیل فوریه استفاده می­ شود.  اسپکترومتر زیرقرمز تبدیل فوریه (FTIR) کیفیت طیف زیرقرمز را بهبود بخشیده و زمان لازم برای به ­دست آوردن داده­ها را کاهش داده است. علاوه براین، با بهبودهایی که در برنامه­های رایانه ­ای ایجاد شده است، طیف­ بینی زیرقرمز توسعه بسیار بزرگی داشته است.

نوارهای جذبی يا پيک­ ها درطيف زيرقرمز يک ترکيب با گروه ­های عاملی و پيوندهای موجود در آن ماده مطابقت دارد. بنابراين، طيف زیرقرمز، IR يک ماده شيميايی، به عنوان اثر انگشت آن استفاده می ‌شود. موقعيت نوارها در طيف آی آر IR معمولاً برحسب عدد موج ( با واحد cm-1) بيان می­ شود. ارتباط بين عددموج (σ)، طول ­موج (λ) و فرکانس (υ) به صورت معادله زیر، است.

ν = c / λ

که c سرعت نور در خلاء است. شدت نوارها در طيف آی آر IR ، بر حسب عبور (T) و يا برحسب جذب (A) بيان می ­شود.

A = log 1/T