دو نوع آشكارساز كه در دستگاه هاي طيف سنج زيرقرمز استفاده مي شوند، عبارتند از : (1) آشكارسازهاي فوتوني، مبتني بر اثر رسانايي فوتوني برخي از نيمه هادي ها و (2) آشكارسازهاي حرارتي. در آشكارسازهاي حرارتي، تابش زيرقرمز باعث ايجاد گرما و در نتيجه باعث برخي تغييرات فيزيكي مانند تغيير در مقاومت الكتريكي مي شود. به طور كلي، آشكارسازهاي فوتوني سريع تر و حساس تر از آشكارسازهاي گرمايي هستند. اما عيب مهم آنها اين است كه در دامنه بسيار محدودي از طول موج ها عمل مي كنند. زيرا انرژي فوتون بايد به اندازه اي باشد،كه بتواند الكترون ها را در نيمه هادي تحريك و از ترازهاي پيوندي به ترازهاي رسانايي منتقل كند. از طرف ديگر، آشكارسازهاي گرمايي را مي توان در محدودۀ وسيعي از طول موج ها استفاده كرد. در آشكارسازهاي گرمايي فقط جذب فوتون لازم است و نيازي به نقل و انتقال الكترون در ترازهاي كوانتومي نيست. به جز در نواحي زيرقرمز نزديك (NIR) كه در آن از سلول فوتوهدايتي مبتني بر نيمه هادي ها استفاده مي شود، دربيشتر نواحي زيرقرمز از آشكارسازهاي گرمايي استفاده مي شود. تعدادي از اين آشكارسازها به طور مختصر در اين قسمت شرح داده مي شوند.
بلومترها: معمولاً يك بلومتر از لايه نازكي از هادي فلزي تشكيل شده است. وقتي تابش زيرقرمز به اين آشكارساز برخورد كند، دماي آن تغيير مي كند. چون مقاومت هادي فلزي با دما تغيير مي كند، مقدار اين تغيير به مقدار تابش برخورد كننده به بلومتر بستگي دارد. بلومتر يكي از بازوهاي پل وتسون را تشكيل ميدهد (شكل). در اين پل، سه مورد از مقاومت هاي نشان داده شده مقاومت استاندارد هستند،كه مقدار آن ها معلوم است و يكي مقاومت موجود در بلومتر است كه پس از تعادل الكتريكي تعيين مي شود. وقتي تابش زير قرمز به بلومتر نمي رسد، پل در حالت تعادل است و درگالوانومتر جرياني مشاهده نمي شود. با برخورد تابش زيرقرمز به بلومتر، تعادل آن بهم مي خورد و جريان در گالوانومتر (G) ايجاد مي شود. مقدار جريان ايجاد شده به شدت تابش ورودي به بلومتر بستگي دارد. زمان پاسخ اين آشكارساز ميلي ثانيه است.
پل وتسون
ترموکوپل ها: يك ترموكوپل از جوش دادن دو سيم نيمه هادي با كارايي ترموالاستيك مختلف ساخته مي شود. زماني كه محل اتصال اين دو سيم در دماي مختلفي قرار بگيرد، بين دو محل اتصال يك اختلاف پتانسيل الكتريكي ايجاد مي شود. در طيف سنج هاي زير قرمز، يكي از اتصالات (كه اتصال سرد ناميده مي شود)، در دماي ثابت نگه داري شده و از برخورد تابش به آن جلوگيري مي شود. اما اتصال ديگر (كه اتصال گرم ناميده مي شود)، در معرض تابش زيرقرمز قرار دارد و لذا دماي آن افزايش مي يابد. اختلاف درجه حرارت بين اين دو اتصال منجر به ايجاد اختلاف پتانسيل شده كه به عنوان علامت تجزيه اي ثبت مي شود. اغلب اوقات اتصالي كه تابش به آن برخورد مي كند، از جنس طلا يا پلاتين سياه است كه سيم هاي ظريفي شامل اتصال ترموالكتريك به آن لحيم شده است. به منظور جلوگيري از هر گونه افت انرژي، ترموكوپل درون محفظه اي از جنس استيل كه داراي پنجره هاي NaCl يا KBr است، قرار داده مي شود. زمان پاسخ اين آشكارساز 6 ميلي ثانيه است.
ترمیستورها: ترميستورها شامل مخلوط گداخته شده اي از اكسيدهاي فلزي هستند،كه ضريب گرمايي منفي از مقاومت الكتريكي نشان مي دهند. اين آشكارسازها نيز مانند آشكارسازهاي بلومتر در مدار پل وتسون استفاده مي شوند.
سلول گولی (Golay): این نوع آشكارساز در واقع يك دماسنج گازي حساس است و در تعداد زيادي از اسپکتروفتومترهای زير قرمز تجارتي استفاده شده است. اين آشكارساز از يك استوانه كوچك فلزي ساخته مي شود كه يك انتهاي آن با يك صفحۀ فلزي ثابت بسته شده است و در انتهاي ديگر آن يك ديافراگم فلزي انعطاف پذير قرار دارد. در وسط صفحه فلزي ثابت پنجره اي از جنس KBr براي ورود تابش تعبيه مي شود. درون اين استوانه گاز زنون پر و درزگيري شده است. با ورود تابش زيرقرمز به درون اين استوانه و برخورد آن به مولكول هاي گاز، انبساط گاز و در نتيجه افزايش حجم اتفاق مي افتد كه اين اختلاف به عنوان علامت تجزيه اي ثبت مي شود. اين آشكارساز به آشكارساز پنوماتيك نيز معروف است.
آشکارسازهاي گرماالکتریکی: يكي از جديدترين آشكارسازهاي طيف سنجي زيرقرمز كه ساخت آنها در سالهاي اخير پيشرفت كرده است، آشكارسازهاي گرما الكتريكي يا پيروالكتريك هستند. در اين آشكارسازها از بلورهايي مانند تري گليسين سولفات (TGS)، تري گليسين سولفات دوتريم دار (DTGS)، ليتيم تانتالات و برخي مواد ديگر استفاده مي شود. اين بلورها، در طول محور حاصل از همراستايي گشتاورهاي دوقطبي الكتريكي، قطبش الكتريكي دروني از خود نشان مي دهند. در نتيجه، تغييرات در آرايش شبكه اي بلور كه در اثر جذب تابش زيرقرمز ايجاد مي شود، باعث تغيير در قطبش الكتريكي آنها مي شود. اگر اين بلور بين دو الكترود قرار داده شود، در مدار متصل كنندۀ دو الكترود، جريان الكتريكي به وجود مي آيد تا توازن توزيع بار الكتريكي مجدداً برقرار شود. آشكارسازهاي گرما الكتريكي زمان پاسخ بسيار سريعي دارند و لذا در اسپکتروفتومترهای زيرقرمز تبديل فوريه (FTIR) كاربرد زيادي دارند.
سلول فوتوهدایتی: اين آشكارسازها، شامل لايه نازكي از يك نيمه هادي مانند سرب سولفيد، سرب تلوريد، اينديم آنتيمونيد و ژرمانيم آنتيمونيد آغشته شده به مس يا جيوه است،كه بر روي يك شيشۀ نارسانا پوشش داده شده و براي محافظت از هوا، در داخل يك محفظه قرار داده شده است. جذب فوتون با انرژي كافي توسط نيمه هادي باعث انتقال بعضي از الكترونها از تراز ظرفيت به تراز رسانا شده و در نتيجه مقاومت آن كاهش مي يابد. اين آشكارسازها نقطه توقف معيني در زير قرمز دور (FIR) دارند. براي مثال، آشكارساز سرب سولفيد به پرتوهايي با عددموج 2000 – 10000 cm-1 (طول موج 1 الي μm3) حساس است و زمان پاسخ آن 10ميكروثانيه است.